FANDOM


Torpeda - broń morska w postaci podwodnego pocisku z własnym napędem i przyrządami kierującymi, służąca do niszczenia jednostek pływających nawodnych lub podwodnych przeciwnika za pomocą umieszczonego w głowicy bojowej ładunku wybuchowego.

Torpeda

Torpeda

Torpeda jest wystrzeliwana przy pomocy sprężonego powietrza z wyrzutni nakierowanej na wyznaczony kierunek do celu. W torpedy i wyrzutnie torpedowe są uzbrojone okręty nawodne, podwodne, samoloty oraz śmigłowce. Najczęściej stosowanym kalibrem (średnica korpusu w najszerszym miejscu) torped jest 533 mm, ponadto są stosowane torpedy o kalibrze od 254 poprzez 480 mm do 660 mm. Średnia długość uniwersalnych torped wynosi około 7 m, waga około 2 000 kg, ładunek wybuchowy 200-400 kg.

Wyrzutnia torpedowa

Załadunek torpedy do wyrzutni torpedowej na francuskim okręcie podwodnym typu Redoutable

Historia:

Torpeda zawdzięcza swoją nazwę prawdopodobnie od skonstruowanej w 1805 roku przez R. Fultona podwonej broni - Torpedo, ochrzczonej tak od francuskiej nazwy ryby "torpille". Rybą tą jest gatunek węgorza z narządem elektrycznym w okolicy ogona, którym we własnej obronie razi nieprzyjaciół elektrycznością. Pierwsze torpedy były jedynie poruszającymi się w linii prostej podwodnymi bombami. Pierwszą torpedę poruszającą się dzięki własnemu napędowi zbudował w 1866 roku w fabryce mechanicznej w Fiumie (obecnie Rijeka) angielski inżynier Robert Whitehead, którego powszechnie uważa się za wynalazcę torpedy. W latach następnych Whitehead pracował nadal nad udosonaleniem swojego wynalazku, a wykonane już egzemplarze sprzedawał wszystkim, którzy o to zabiegali. Szereg państw zakupiło jego torpedy nie tylko po to, aby wyposażyć w nie swoje okręty, lecz również w celu wykorzystania ich jako wzory do uruchomienia własnej produkcji. Po raz pierwszy torpedy z powodzeniem zostały użyte jako broń przez rosyjskie kutry parowe "Czesma" i "Sinop" podczas wojny rosyjsko-tureckiej 14 stycznia 1878 roku w okolicy Batumi przeciwko tureckiemu okrętowi parowemu "Intibach" o wyporności 700 ton. Dwie torpedy wyrzucone jednocześnie z obu atakujących kutrów rozerwały stojący na redzie okręt, który pękł na dwie połowy i szybko zatonął. Atakujące jednostki powróciły do swej bazy bez strat. W szeregu państw intensywnie pracowano nad udoskonaleniem tej nowej broni. Najszybsze i najlepsze postępy poczynili Niemcy. Wykorzystując koncepcję konstrukcji i napędu torpedy Whiteheada już w 1897 roku wykonali prototyp oznaczony znakiem C/79, który miał następujące dane techniczne: długość 5 m, średnicę 0,45 m (kalibru 450 mm), ładunek wybuchowy 94 kg, prędkość do 26 węzłów, zasięg do 800 m oraz masę całkowitą 600 kg. W latach 1914 - 1918 pojawiły się pierwsze torpedy o średnicy 0,53 m (kalibru 533 mm), pod koniec I wojny światowej torpedy osiągnęły już ciężar całkowity 2 000 kg, a ilość ładunku wybuchowego w głowicy bojowej 190 kg stając się bronią niebezpieczną nawet dla wielkich okrętów liniowych. Podczas II wojny światowej w 1942 roku Niemcy wynaleźli akustyczny system samonaprowadzania sie torped na źródło dźwięku wytwarzane przez okręt będący celem ataku. W 1943 roku pojawiły się pierwsze torpedy z napędem elektrycznym, niepozostawiające za sobą spienionego śladu na wodzie. Wynalazek ten przypisują sobie nawzajem Niemcy oraz Amerykanie. Po zakończeniu wojny trwały nadal prace nad udoskonaleniem parametrów taktyczno-technicznych torped. Wraz z rozwojem broni atomowej pojawiły się torpedy wyposażone w głowice atomowe. W latach 70-tych w Związku Radzieckim (ZSRR) skonstruowano pierwszą na świecie torpedę o napędzie superkawitacyjnym wyposażoną w głowicę atomową o mocy 150 kT. Współczesne torpedy należą do grupy broni inteligentnych, dzięki własnym (opartym najczęściej o sonary) układom naprowadzania. Torpedy mogą być również naprowadzane zdalnie na cel za pomocą kabla lub bezprzewodowo z platformy z której zostały wystrzelone.

Obraz 342

Standartowa torpeda używana na polskich okrętach w okresie PRL-u. Ustawiona jako eksponat w Muzeum Obrony Wybrzeża na Helu. Zdjęcie ze zbiorów autora.

Podział:

Ze względu na napęd:

  • torpeda na sprężone powietrze - torpeda z napędem śrubowym, w którym śruba napędzana jest silnikiem zasilanym sprężonym powietrzem. Napęd tego typu był stosowany do I wojny światowej
  • torpeda parogazowa - torpeda z napędem śrubowym, w którym śruba jest napędzana silnikiem zasilanym parą i gazami spalinowymi powstałymi w procesie spalania w komorze alkoholu lub nafty pod wysokim ciśnieniem z dostępem wody. Torpeda taka może pokonać dystans około 3 kilometrów. Jej wadą  jest spieniony ślad torowy powstały z resztek gazów napędowych, co sprawia, że łatwo ją zauważyć. Napęd tego typu był stosowany w torpedach do końca II wojny światowej. Po wojnie zaprzestano produkcji torped z tego rodzaju napędem
    Obraz 344

    Standartowa pojedyńcza wyrzutnia torped montowana na polskich kutrach torpedowych w okresie PRL-u. Ustawiona jako eksponat w Muzeum Obrony Wybrzeża na Helu. Zdjęcie ze zbiorów autora.

  • torpeda elektryczna - torpeda z napędem śrubowym, w którym śruba napędzana jest silnikiem elektrycznym czerpiącym energię z okrętu macierzystego za pomocą kabla lub z akumulatorów. Napęd tego typu jest stosowany w większości współczesnych torped, przy czym od czasów II wojny światowej stosuje się już jedynie torpedy wyposażone w akumulatory
  • rakietotorpeda - torpeda z napędem śrubowym, wyposażona w dodatkowy napęd rakietowy, za pomocą którego jest wystrzeliwana z okrętu nawodnego lub podwodnego. Zazwyczaj jest to dwuczłonowa rakieta przenosząca torpedę. Po wystrzeleniu z okrętu, rakietotorpeda napędzana silnikiem rakietowym leci na żądaną odległość, gdzie wpada do wody i uwalnia torpedę. Torpeda następnie poszukuje okrętu podwodnego i samonaprowadza się na niego. Rakietotorpeda umożliwia zwalczanie okrętów przeciwnika na większych odległościach niż klasyczne torpedy (kilkanaście do kilkudziesięciu kilometrów od okrętu macierzystego)
  • torpeda superkawitacyjna - torpeda z napędem rakietowym wykorzystująca zjawisko superkawitacji i poruszająca się w bąblu gazowym wytworzonym wokół korpusu, dzięki czemu nie napotyka oporu lepkościowego wody i może rozpędzić się nawet do prędkości 200 węzłów (370 km/h). Jedynymi używanymi na świecie torpedami superkawitacyjnymi są rosyjskie torpedy WA-111 Szkwał

Ze względu na sterowanie:

  • torpeda żyroskopowa - wyposażona w żyroskopy, dzięki czemu utrzymuje ustaloną stałą głębokość oraz stały kierunek do celu
  • torpeda samonaprowadzająca się - wyposażona w głowicę akustyczną, dzięki czemu po wystrzeleniu w kierunku celu naprowadza się sama podążając w stronę źródła dźwięku (pracujących śrub napędowych jednostki pływającej nieprzyjaciela)
  • torpeda telesterowana (sterowana zdalnie)
    • za pomocą kabla
    • bezprzewodowo

Bibliografia:

  • Jan Marczak "Torpeda parogazowa kalibru 533 mm, TBiU nr 33" Wydawnictwo MON Warszawa 1974

Michał Iljin (dyskusja) 12:36, cze 17, 2015 (UTC)IljinM.