FANDOM


Socjalistyczna Republika Rumunii (SRR), rum. Republica Socialistă România (RSR) - historyczne socjalistyczne państwo w południowo-wschodniej Europie położone nad Morzem Czarnym.
Godło Socjalistycznej Republiki Rumunii

Godło Socjalistycznej Republiki Rumunii

Flaga Socjalistycznej Republiki Rumunii

Flaga Socjalistycznej Republiki Rumunii

Socjalistyczna Republika Rumunii graniczyła od północy ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), od północnego zachodu z Węgierską Republiką Ludową (WRL), od południowego zachodu z Socjalistyczną Federacyjną Republiką Jugosławii (SFRJ), natomiast od południa z Ludową Republiką Bułgarii (LRB), wschodnią część kraju stanowiło pobrzeże Morza Czarnego.

Rumunia powstała 30 grudnia 1947 roku jako Rumuńska Republika Ludowa (RRL) i pod taką nazwą funkcjonowała na arenie międzynarodowej do 21 sierpnia 1965 roku, kiedy to zmieniono oficjalną nazwę na Socjalistyczna Republika Rumunii (SRR).

Historia:

Pod koniec II wojny światowej sprzymierzona z III Rzeszą Rumunia rządzona była przez faszystowskiego dyktatora Iona Antonescu. W miarę jak do granic Rumunii zbliżała się Armia Czerwona sprzeciw wobec Antonescu powiększał się. Wiosną 1944 roku główne przedwojenne partie polityczne zawiązały Blok Narodowo-Demokratyczny, który stawiał sobie za cel obalenie Antonescu, zerwanie sojuszu z Państwami Osi oraz powrót rządów demokratycznych. Zdając sobie sprawę, że w powojennej Rumunii dużą rolę może odgrywać Związek Radziecki (ZSRR) w skład Bloku zaproszono także Rumuńską Partię Komunistyczną (RPK). Blok podjął współpracę z królem Rumunii Michałem I i już 23 sierpnia 1944 roku przeprowadził zamach stanu, aresztując Antonescu oraz członków jego rządu. Powołano nowy rząd, w którym poszczególne partie bloku miały po jednym ministrze bez teki. Król ogłosił jednocześnie zerwanie sojuszu z III Rzeszą Niemiecką, a następnego dnia wypowiedział jej wojnę, stając tym samym po stronie Państw Alianckich. Z więzienia uwolniony został także działacz komunistyczny Gheorghe Gheorghiu-Dej, który wkrótce stanął na czele RPK. W ciągu kilku kolejnych dni wojska radzieckie wyzwoliły dużą część Rumunii, łącznie z Bukaresztem. 13 września podpisano oficjalny układ rozejmowy, pozwalający wojskom radzieckim stacjonować w Rumunii i dawał im faktyczną kontrolę nad krajem, a Rumunię zobowiązywał do zbrojnego udziału w wojnie przeciwko Niemcom. Postanowiono też wstępnie o reparacjach wojennych na rzecz ZSRR oraz powrocie do granic z 1940 roku.

Dominacja radziecka w Rumunii powodowała wzrost znaczenia popieranych przez nich komunistów. Rumuńska Partia Komunistyczna szybko zwiększała swoją liczebność. Już we wrześniu 1944 roku komuniści zażądali powiększenia swojego udziału w rządach (poprzez przyłączenie do Bloku Narodowo-Demokratycznego zależnych od nich ugrupowań), a po odmowie wycofali się z udziału w rządzie. Powołali jednocześnie Front Narodowo-Demokratyczny skupiający RPK oraz inne niewielkie ugrupowania polityczne, głoszący hasła reformy rolnej, nacjonalizacji banków i ciężkiego przemysłu oraz bliskiego związania się z ZSRR. Zarzuty Moskwy wobec rządu oskarżające go o złamanie rozejmu spowodowały jego upadek na początku listopada 1944 roku. Nowy rząd w 1/3 składał się z polityków RPK oraz partii sojuszniczych, a Petru Groza z chłopskiego Frontu Oraczy został wicepremierem. Jednak najważniejsze resorty pozostały w rękach polityków niekomunistycznych. Do kolejnych sporów między komunistami i innymi siłami politycznymi doszło na początku 1945 roku. Pod koniec stycznia nowy program ogłosiła RPK, wycofując się z wielu radykalnych postulatów (m.in. nacjonalizacji banków i przemysłu). Wkrótce wybuchła nowa fala demonstracji i zamieszek, w efekcie czego wskutek interwencji radzieckiej na początku marca powołany został nowy rząd, złożony z działaczy Frontu Narodowo-Demokratycznego, z Petru Grozą na czele. Głównym ośrodkiem skupiającym opozycję i posiadającym narzędzia polityczne pozwalające mu walczyć z komunistami był król Michał. W sierpniu 1945 roku zwrócił się do wszystkich mocarstw o pomoc w sformowaniu nowego rządu, reprezentującego wszystkie siły polityczne. Działanie to nie przyniosło efektu, wobec czego król próbował sparaliżować komunistów odmawiając podpisywania przedkładanych mu dekretów. Sytuacja zaogniała się, w efekcie czego decyzją trzech mocarstw komuniści poszli na kompromis zezwalając na wejście do rządu dwóm przedstawicielom opozycji, a nowy gabinet miał przygotować demokratyczne i wolne wybory parlamentarne. To spowodowało uznanie rządu i nawiązanie z nim stosunków dyplomatycznych przez mocarstwa zachodnie.

W maju 1946 roku Front Narodowo-Demokratyczny przekształcił się w wyborczy Blok Partii Demokratycznych. W programie komuniści nadal unikali radykalnych postulatów, nie żądali też likwidacji monarchii. Rząd przedstawił też ordynację wyborczą, dającą m.in. prawa wyborcze kobietom. Wybory odbyły się 19 listopada i według oficjalnych wyników zdecydowane zwycięstwo odnieśli komuniści: Blok Partii Demokratycznych otrzymał 69% głosów, co dało mu 348 spośród 414 miejsc w parlamencie. Opozycja ogłosiła protest przeciwko warunkom, w jakich wybory się odbywały oraz sfałszowaniu ich wyników; wystąpiła z rządu i zaapelowała o bojkot parlamentu do króla. Ten jednak, obawiając się utraty tronu, uznał wynik wyborów i powierzył Grozie utworzenie nowego rządu. Także mocarstwa zachodnie nie zbojkotowały nowych władz.

10 lutego 1947 roku Rumunia jako jedno z państw sprzymierzonych w czasie wojny z III Rzeszą podpisała traktat paryski z aliantami. Na jego mocy usankcjonowano powrót do granic z 1940 roku oraz obowiązek zapłaty reparacji na rzecz ZSRR. W listopadzie internowano króla, a 30 grudnia zmuszono go do abdykacji, jednocześnie ogłoszono powstanie Rumuńskiej Republiki Ludowej (RRL), rum. Republica Populară Româna (RPR). 3 stycznia 1948 roku król Michał udał się na emigrację. W 1948 roku RPK wchłonęła partię socjaldemokratyczną (powstała wówczas Rumuńska Partia Robotnicza (RPR) na czele której stanął Gheorghiu-Dej). Drobniejsze partie, włączone w powołany w 1948 roku Front Demokracji Ludowej rozwiązywały się stopniowo, ostatnia z nich - Front Oraczy w 1953 roku. W wyborach do Wielkiego Zgromadzenia Narodowego 28 marca 1948 roku według oficjalnych wyników frekwencja wyniosła 91%, a Front Demokracji Ludowej otrzymał 91% głosów, co dało mu 405 z 414 mandatów. 13 kwietnia tego samego roku Zgromadzenie uchwaliło nową konstytucję Rumunii zapowiadającą przemiany w kierunku socjalizmu. Na czele państwa znalazło się Prezydium Zgromadzenia jako kolegialny urząd prezydencki.

W 1949 roku Rumunia stała się członkiem Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG), a w 1955 roku przystąpiła do Układu Warszawskiego. Wewnątrz Rumunii narastała centralizacja władzy. Faktyczną kontrolę nad państwem sprawowało biuro polityczne RPR, kierowane przez Gheorghiu-Deja. Aktywnie działał aparat bezpieczeństwa, eliminując nie tylko faktyczną opozycję wobec rządów komunistycznych, ale także członków frakcji partyjnych zbyt niezależnych od Gheorghiu-Deja, a także duże grupy obywateli za domniemane przestępstwa wobec systemu. Podporządkowany kierownictwu partii był aparat sądowniczy, aktywnie działała tajna policja Securitate. Ograniczano własność prywatną, szczególnie w gospodarce, gdzie wolny rynek został zastąpiony przez gospodarkę państwową. Nacisk położono na industrializację i rozwój przemysłu ciężkiego. Zlikwidowano większą własność ziemską, równolegle przeprowadzając proces kolektywizacji rolnictwa. W 1954 roku niepewny swojej pozycji w partii Gheorghiu-Dej oddał fotel sekretarza partii swemu wiernemu stronnikowi Gheorge Apostolowi. Jednocześnie uderzył w potencjalnych konkurentów, którzy mogli wykorzystać sytuację w ZSRR po śmierci dyktatora Józefa Stalina dla odsunięcia go od władzy. Jednak już w następnym roku, po ustabilizowaniu sytuacji, Gheorghiu-Dej powrócił na fotel pierwszego sekretarza ustępując jednocześnie ze stanowiska premiera. jednocześnie coraz silniej podkreślał tradycje narodowe i w pewnym stopniu demonstrował niezależność od Moskwy, stopniowo rozwijano także stosunki gospodarcze z krajami kapitalistycznymi. W 1961 roku ograniczono nauczanie języka rosyjskiego w rumuńskich szkołach. Tendencje narodowe znalazły też odzwierciedlenie w polityce wobec mniejszości narodowych, m.in. w 1960 roku zmieniono granice powołanego w 1952 roku Węgierskiego Okręgu Autonomicznego.

W marcu 1965 roku Gheorghe Gheorghiu-Dej zmarł. Po jego śmierci rozpoczęła się rywalizacja o kierownictwo w RPR, z której zwycięsko wyszedł Nicolae Ceauşescu uważany za kandydata kompromisowego. Latem tego samego roku najpierw przywrócił kierowanej przez siebie partii dawną nazwę Rumuńska Partia Komunistyczna (RPK), następnie 21 sierpnia zmieniono konstytucję. Zmiany te wynikały z uznania przez Ceauşescu, że w Rumunii zbudowano już socjalizm. Ceauşescu stanął na czele Rady Państwa powołanej w miejsce Prezydium Wielkiego Zgromadzenia Narodowego, uprawnionej do wydawania dekretów. Zmieniono też nazwę państwa na Socjalistyczną Republikę Rumunii (SRR), rum. Republica Socialistă România (RSR). W 1966 roku Ceaușescu cieszący się opinią purytanina wprowadził politykę mającą na celu podniesienie bardzo niskiego wskaźnika rozrodczości w tym celu wprowadzono całkowity zakaz aborcji. Rząd wprowadził również dekret zakazujący rozwodów. W 1967 roku Ceauşescu powołał specjalną komisję partyjną do zbadania nadużyć władzy w okresie rządów Gheorghiu-Deja. W wyniku jej prac rehabilitowano wielu działaczy straconych za sprawą poprzedniego przywódcy oraz obciążono winą za represje Gheorghiu-Deja który został w 1968 roku potępiony. W 1968 roku niezależność Rumunii od Związku Radzieckiego znalazła swój wyraz w nieuczestniczeniu przez Rumunię w interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, a ponadto otwarcie potępił interwencję. Ceaușescu kontynuował antyradziecki kurs i potępił aneksję Besarabii przez ZSRR, a do problemu besarabskiego powrócił nawet u schyłku władzy w 1989 roku. Niezależność od ZSRR powodowała odosobnienie Rumunii w bloku wschodnim i skłoniła ją do poszukiwania nowych sojuszników. W 1965 roku Ceaușescu spotkał się z delegacją chińską, a rok później osobiście spotkał się z przywódcą Jugosławii (SFRJ) będącej liderem Ruchu Państw Niezaangażowanych, Josipem Broz Tito. Do kolejnego spotkania przywódców doszło w 1969 roku w trakcie jego obaj przywódcy opowiedzieli się za polityką niezaangażowania się w zimną wojnę. W latach 70-tych Rumunia aktywnie wspierała zagraniczne ruchy rewolucyjne.

Rumunia rozpoczęła również politykę otwartości wobec Stanów Zjednoczonych (USA) oraz Europy Zachodniej. Seria oficjalnych wizyt w krajach Zachodu sprawiła że Ceauşescu zyskał na Zachodzie opinię reformowanego komunisty i oświeconego przywódcy. Rumunia jako pierwszy kraj Układu Warszawskiego oficjalnie uznała Niemcy (NRF) oraz dołączyła do Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Równocześnie zrezygnowano z socrealizmu i zezwolono na promocję sztuki nowoczesnej, w tym amerykańskiej. Pod rządami Ceauşescu  Rumunia zyskała międzynarodowy szacunek i była w stanie pośredniczyć w konfliktach międzynarodowych. W 1984 roku Rumunia była jednym z trzech państw rządzonych przez partie komunistyczne (pozostałe to Chińska Republika Ludowa i Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii), które wzięły udział w organizowanych przez Amerykanów letnich Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles. Jednocześnie pod jego rządami w ideologii państwowej pojawiły się elementy nacjonalizmu. Nowa ideologia państwowa tzw. narodowego komunizmu łączyła ze sobą absurdalnie marksizm-leninizm i skrajnie prawicowy nacjonalizm okresu międzywojennego. Zrehabilitowano część dawnych działaczy prawicowych. Nagłaśniano tradycje dackie Rumunii i romańskość ich języka podkreślając w ten sposób związki Rumunii z Zachodem.

Obalenie rządów socjalistycznych w Rumunii nastąpiło w drodze przewrotu zbrojnego (był to jedyny taki przypadek w europejskich krajach socjalistycznych). W dniach 16-19 grudnia doszło do wystąpień ludności w Timisoarze, których pierwotnym powodem była obrona miejscowego, węgierskiego ewangelickiego pastora. Protest, do którego przyłączyła się ludność rumuńska nabrał charakteru antyrządowego i doszło do walk z policją i wojskiem, w których padło ok. 100 zabitych. Wydarzenia te znalazły oddźwięk w całym kraju, co skłoniło do powrotu do Bukaresztu dyktatora i zwołania przezeń masowego wiecu w stolicy, który miał okazać poparcie dla rządu. Jednak wiec, odbywający się 21 grudnia, przerodził się w manifestację antyrządową, rozpędzoną przez wojsko i policję. Następnego dnia doszło do ponownych, jeszcze potężniejszych manifestacji, po stronie ludności stanęły oddziały wojska rumuńskiego. W walkach z policją i siłami bezpieczeństwa padły setki zabitych. Ceauşescu wraz z żoną musiał 22 grudnia uciekać ze zdobywanego przez manifestantów gmachu Komitetu Centralnego RPK, ale jeszcze tego samego dnia zostali aresztowani i przewiezieni do Bukaresztu. Sąd wojskowy wydał 25 grudnia wyrok śmierci wobec obojga, który natychmiast wykonano.

Tego samego dnia 25 grudnia 1989 roku SRR uległa rozwiązaniu i powstało obecne państwo Rumunia.

Socjalistyczna Republika Rumunii była członkiem wielu organizacji międzynarodowych. Należała m.in. do Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG)Układu Warszawskiego oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ).
Ceausescu, Nicolae

Przywódca oraz dyktator Socjalistycznej Republiki Rumunii w latach 1965-1989 Nicolae Ceauşescu

Informacje

Dane podstawowe:

  • Język urzędowy: rumuński
  • Stolica: Bukareszt
  • Ustrój polityczny: republika socjalistyczna
  • Głowa państwa: prezydent Nicolae Ceausescu
  • Powierzchnia: 238 391 km² (1989 rok)
  • Liczba ludności: 23 102 000 (1987 rok)
  • Jednostka monetarna: Lej

Partie polityczne:

  • Rumuńska Partia Komunistyczna (RPK)

Przedsiębiorstwa zbrojeniowe:

Armia:

Sprzęt i uzbrojenie wojska Rumunii:

Michał Iljin (dyskusja) 18:15, lip 18, 2015 (UTC)IljinM.