FANDOM


Warsaw Uprising stuka ju-87 bombing Old Town.jpg

Junkers Ju 87 bombardujący miasto

Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim podczas II wojny światowej, zorganizowane przez Armię Krajową (AK) w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Informacje

Bitwa Powstanie Warszawskie
Czas 1 sierpnia – 3 października 1944
Miejsce Warszawa, Polska
Wynik Zwycięstwo III Rzeszy
Polacy

III Rzesza

Siły około 36 500 około 50 000
Straty 120 000 - 220 000 2 000 - 10 000

Wyposażenie:

Polacy:

III Rzesza:

Przyczyny:

Od strony militarnej powstanie było wymierzone przeciwko Niemcom. Jednak jego strategicznym celem była próba ratowania przedwojennego systemu politycznego i kształtu granicy wschodniej, poprzez odtworzenie w stolicy Polski władz państwowych, będących naturalną kontynuacją przedwojennych władz sanacyjnych. Powstanie miało na celu uniemożliwić utworzenie w Polsce władzy ludowej, która ukonstytuowała się 22 lipca 1944 roku w Lublinie jako Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego. Dowództwo Armii Krajowej (AK) planowało samodzielnie wyzwolić stolicę jeszcze przed wkroczeniem Armii Czerwonej, licząc, że uda się w ten sposób wzmocnić międzynarodową pozycję rządu RP na uchodźstwie oraz wystąpić w roli gospodarza w wyzwolonej stolicy. Wystąpienie w Warszawie miało także zanegować ustalony jeszcze przez aliantów, na konferencji teherańskiej pod koniec 1943 roku nowy porządek polityczny w Europie Wschodniej, zgodnie z którym USA i Wielka Brytania zgadzały się na prowadzoną przez Józefa Stalina politykę faktów dokonanych na ziemiach polskich. W świetle tych ustaleń powstanie warszawskie miało skomplikować podział na strefy operacyjne, w myśl którego Polska znajdowała się w strefie operacyjnej ZSRR (przez co wojska aliantów zachodnich, ani oddziały pozostające pod ich dowództwem, nie mogły tu operować).

Barykada.jpg

27 lipca gubernator dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer wydał odezwę do mieszkańców Warszawy, w której apelował o natychmiastowe stawienie się do pracy 100 000 osób w wieku 17–65 lat w celu budowy umocnień i fortyfikacji nad Wisłą do obrony przed zbliżającą się Armią Czerwoną. Warszawiacy zignorowali rozporządzenie, jednocześnie obawiając się represji ze strony okupantów w postaci łapanek i egzekucji zakładników. 29 lipca do warszawiaków zaapelował przez radio moskiewskie Związek Patriotów Polskich, nawołując ludność Warszawy do powstania przeciw Niemcom. Komunikaty, będące powtórzeniem tej audycji, nadawała także czterokrotnie dnia 30 lipca 1944 roku (w godzinach: 15.00, 20.55, 21.55 i 23.00) moskiewska Radiostacja im. Tadeusza Kościuszki. W obliczu zbliżania się Armii Czerwonej do Warszawy i okolic, jej sukcesów na froncie i pozytywnej oceny jej możliwości dalszej ofensywy, zdecydowano o wybuchu powstania. Wobec sprzyjającej sytuacji na froncie polscy dowódcy przewidywali, iż powstanie powinno trwać zaledwie kilka dni, w rzeczywistości zaś jego walki trwały 63 dni.

Bundesarchiv Bild 146-1996-057-10A, Warschauer Aufstand, Soldat mit Flammenwerfer.jpg

Żołnierz niemiecki podpalający budynek

Przebieg:

1 sierpnia o godz. 17.00 jednostki Okręgu Warszawskiego AK oraz oddziały dyspozycyjne KG AK zaatakowały niemieckie obiekty we wszystkich dzielnicach okupowanej Warszawy. Tego dnia największe zdobycze terytorialne udało się uzyskać powstańcom w Śródmieściu, Starym Mieście oraz we wschodniej części Woli. Obszar ten pozostawał jednak odseparowany od pozostałych dzielnic. W dodatku tylko na Starówce udało się uzyskać większą przestrzeń wolną od nieprzyjaciela. W Śródmieściu Niemcy nadal kontrolowali najważniejsze arterie komunikacyjne, jak również szereg kluczowych obiektów wewnątrz dzielnicy, co znacznie utrudniało komunikację pomiędzy poszczególnymi rejonami.

Tego samego SS-Reichsführer Heinrich Himmler, powołując się na dyspozycję Hitlera, wydał rozkaz zniszczenia miasta i wyniszczenia ludności cywilnej Warszawy. Efektem rozkazu była eksterminacja mieszkańców warszawskiej Woli, jak również masowe mordy w innych dzielnicach Warszawy – zwłaszcza na Ochocie, Mokotowie i w Śródmieściu – w szczególności w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku. Niemieccy dowódcy tolerowali w dodatku gwałty i grabieże, dokonywane przez swych podwładnych, a czasem sami brali w nich czynny udział. Skalę mordów ograniczyło częściowe uchylenie rozkazu o eksterminacji przez von dem Bacha (wieczorem 5 sierpnia), ale do doraźnych egzekucji (zwłaszcza na wziętych do niewoli powstańcach) i gwałtów dochodziło w praktyce do ostatnich dni powstania.

Skutki:

Powstanie warszawskie wykrwawiło Warszawę, unicestwiło polska młodzież i poniosło absolutną militarną i polityczną klęskę, na którą było z góry skazane. Straty po stronie polskiej wyniosły około 9 700 zabitych i 7 200 zaginionych, 20 tys. rannych (w tym 5 tys. ciężko) oraz 15 tys. wziętych do niewoli niemieckiej żołnierzy polskich. Ponadto 200 tysięcy wyniosła liczba ofiar wśród ludności cywilnej. Liczbę 200 tys. ofiar podał jako pierwszy przewodniczący PKWN Edward Osóbka-Morawski jeszcze podczas trwania powstania. Polscy i zagraniczni historycy przyjmują, że straty ludności cywilnej wyniosły ok. 150 - 200 tys. ofiar. Wśród zabitych przeważała młodzież oraz ogromna większość warszawskiej inteligencji. Duże straty poniosły również oddziały 1 Armii Wojska Polskiego utworzonej w ZSRR. W walkach o Pragę, a zwłaszcza podczas prób forsowania Wisły oraz wspólnych walkach z powstańcami na Czerniakowie, utraciły one prawie 5,5 tys. zabitych i rannych. Straty niemieckie wyniosły 2 000 żołnierzy.

Straty po stronie niemieckiej wyniosły ok. 2 000 poległych i ok. 10 000 rannych. W tym straty Korpsgruppe von dem Bach wyniosły 1 570 zabitych i 8 374 rannych (według meldunku generała Ericha von dem Bacha-Zelewskiego z 5 października 1944 roku). Według zeznań gen. von dem Bacha, złożonych w Warszawie w 1947 roku, straty niemieckie wyniosły 10 tysięcy zabitych oraz 7 tys. zaginionych i 9 tys. rannych – dane te są kwestionowane przez część współczesnych historyków, chociaż przyjmowane przez innych.

Podczas walk zburzonych zostało około 25% zabudowy miasta, a po ich zakończeniu, w wyniku celowego burzenia i palenia miasta przez niemieckie oddziały niszczycielskie (niem. Vernichtungskommando), dalsze 35%. Wobec zniszczenia około 10% zabudowy w obronie miasta we wrześniu 1939 roku i 15% w wyniku powstania w getcie warszawskim, pod koniec wojny około 85% miasta leżało w gruzach. Zniszczony został wielowiekowy dorobek kulturalny i materialny.

Ze względu na tragiczne skutki, w szczególności olbrzymie straty ludzkie i materialne, kwestia zasadności wybuchu powstania pozostaje nadal przedmiotem debat i gorących polemik. Szereg emocji budzi także kwestia tragicznych rezultatów sierpniowego zrywu (zniszczenie miasta, utrata pokolenia młodych ludzi).

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki