FANDOM


PZL TS-11 Iskra - odrzutowy samolot szkolno-treningowy i szturmowy konstrukcji polskiej.
PZL TS-11 Iskra of Polish Air Force (reg. 1406), static display, Radom AirShow 2005, Poland

Samolot szkolno-treningowy TS-11 Iskra w barwach lotnictwa wojskowego Polski

Samolot TS-11 Iskra produkowany przez zakłady WSK "PZL Mielec" został zaprojektowany przez zespół pod kierunkiem doc. inż. Tadeusza Sołtyka (stąd oznaczenie TS) i był pierwszym samolotem o napędzie odrzutowym całkowicie skonstruowanym i zbudowanym w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL).

Konstrukcja duralowa, półskorupowa. Usterzenie pionowe pojedyncze, płat stały w układzie średniopłataWloty powietrza u nasady skrzydeł. Kabina hermetyzowana z fotelami wyrzucanymi. Wyposażenie do lotów bez widzialności. Zbiorniki paliwa w kadłubie i skrzydłach. Podwozie trójpodporowe z kołem przednim, chowane w locie hydraulicznie lub w sytuacjach awaryjnych pneumatycznie. Na wyposażenie standartowe samolotu TS-11 składa się m.in. instalacja klimatyzacyjna i tlenowa zapewniająca odpowiednie ciśnienie i temperaturę w kabinie, radiostacja UKF o zasięgu 120-350 km, radiokompas, busola giroindukcyjna, busola magnetyczna, radiowysokościomierz oraz fotokarabin służący do treningu i kontroli efektów strzelania.

PZL TS-11 Iskra

Samolot szkolno-treningowy PZL TS-11 Iskra

Oblotu pierwszego nieuzbrojonego prototypu (nr 02) dokonano w dniu 5 lutego 1960 roku. Dokonał tego pilot doświadczalny Instytutu Lotnictwa inż. Andrzej Abłamowicz. W pierszej fazie prób w locie zbadano osiągi samolotu. Już wstępne próby wykazały, że Iskra będzie odpowiadała założonym wymaganiom. Kolejne dwa prototypy zostały oblatane w marcu (nr 03) i lipcu 1961 roku (nr 04). Były one już wyposażone w działko kal. 23 mm. Na jednym z prototypów przebadano zrzut osłony kabiny oraz katapultowanie foteli wyrzucanych. Kolejną próbą dla samolotu TS-11 Iskra były testy porównawcze z analogicznymi konstrukcjami, radzieckim Jak-32 i czechosłowackim Aero L-29. Ze względu na stosowane w poszczególnych państwach różne systemy szkolenia żaden z samolotów biorących udział w próbach nie został wytypowany jako obowiązujący do stosowania we wszystkich krajach. Jednak TS-11 Iskra uzyskał oficjalnie opinię szczególnie perspektywicznej maszyny. W 1964 roku samolot TS-11 Iskra wszedł do służby w Siłach Zbrojnych Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i rozpoczęto na nim szkolenie uczniów. W dniach 2 - 26 września 1964 roku na jednym z samolotów zostały pobite trzy międzynarodowe rekordy prędkości: 715,7 km/h w locie na obwodzie zamkniętym 100 km; 730,7 km/h w locie na obwodzie zamkniętym 500 km; 839 km/h w locie na bazie 15/25km. Dokonali tego piloci doświadczalni inż. Andrzej Abłamowicz oraz Ludwik Natkaniec. Rekordy te zostały uznane przez Międzynarodową Federację Aeronautyczną (FAI). Samolot TS-11 był i nadal jest pomimo swojego wieku (produkcji zaprzestano w 1987 roku) podstawowym odrzutowym samolotem treningowym w służbie polskiej armii i niewiadomo kiedy ten stan się zmieni. Jego następca samolot PZL I-22 Iryda nigdy nie wszedł do służby, 19 wyprodukowanych egzemplarzy i różnych prototypów zostało przekazanych do celów muzealnych, a jedyny zdolny do lotów egzemplarz nie posiada odpowiednich certyfikatów.

2470364-md

Samoloty TS-11 w czasie lotu bojowego prowadzące ostrzał z działek

Informacje

Dane podstawowe:

  • Państwo: Polska (PRL)
  • Producent: PZL WSK Mielec
  • Typ samolotu: szkolno-treningowy
  • Załoga: 2 osoby
  • Prototypy: 1960
  • Produkcja: 1963-1987
  • Wyprodukowane egzemplarze: 424szt.

Dane techniczne:

  • Silnik: turboodrzutowy WSK SO-1 (egzemplarze do 1969 roku), WSK SO-3 (egzemplarze produkowane od 1969 roku)
  • Rozpiętość: 10,07 m
  • Długość kadłuba: 11,15 - 11,25 m (różne źródła)
  • Wysokość: 3,60 m
  • Powierzchnia nośna: 17,5 m²
  • Masa własna: 2 445 - 2 560 kg (różne źródła)
  • Masa całkowita: 3 734 - 3 800 kg (różne źródła)
  • TS-11 Sylwetka

    Sylwetka samolotu PZL TS-11 Iskra w trzech rzutach

    Prędkość maks: 720 km/h
  • Prędkość min: 140 km/h
  • Wznoszenie: 16 m/s
  • Pułap: 11 000 - 12 500 m (różne źródła)
  • Zasięg: 1 260 - 1 460 km (różne źródła)
  • Zapas paliwa: 1 200 l
  • Rozbieg: 1 010 m
  • Dobieg: 880 m
  • Uzbrojenie: działko NS-23 lub NR-23 kal. 23mm, wersje szturmowe wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych lub bomby 100 kg na 4 zamkach pod skrzydłami

Wersje:

  • TS-11 Iskra bis A - podstawowa wersja szkolno-treningowa produkowana od 1963 roku.
  • TS-11 Iskra bis B - wersja szkolno-treningowa z 1968 roku z czterema zamkami na podwieszane uzbrojenie.
  • TS-11 Iskra bis C - jednomiejscowa wersja rozpoznawcza z 1971 roku. Samolot został wyposażony w 3 kamery fotograficzne AFA-39 a w miejscu tylnego fotela dodatkowy zbiornik paliwa. Wyprodukowano 5 szt tej wersji.
  • TS-11 Iskra bis D - dwumiejscowa wersja szkolno-szturmowa z 1973 roku. Zwiększono jej udźwig w porównaniu z wersją bis B. 50szt. tej wersji dostarczono lotnictwu wojskowemu Indii (RI), gdzie weszły do służby w 1976 roku.
  • TS-11 Iskra bis DF - dwumiejscowa wersja szkolno-rozpoznawcza z 1974 roku.
  • TS-11 Iskra R - dwumiejscowa wersja rozpoznawcza będąca rozwinięciem wersji bis DF dostosowana dla potrzeb lotnictwa morskiego, w 1992 roku wyposażona w amerykański radar pogodowy RDS-81, którego obsługą zajmował się operator na tylnym fotelu, oraz prosty system nawigacyjny GPS.
  • TS-11 Iskra MR - wersja wyposażona w zmodernizowaną awionikę odpowiadającą standardom ICAO, używana w zespole akrobacyjnym lotnictwa polskiego Biało-Czerwone Iskry. Wyprodukowano 7 szt. tej wersji.

Użytkownicy:

Bibliografia:

  • Andrzej Glass "Samoloty '85" NOT-SIGMA Warszawa 1986
  • A. Misiorek, T. Królikiewicz "Samolot TS-11 Iskra, TBiU nr 13" Wydawnictwo MON Warszawa 1971

Źródła:

Michał Iljin (dyskusja) 22:23, maj 29, 2013 (UTC)IljinM.