FANDOM


Kanada (ang. Canada) - państwo położone w Ameryce Północnej rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie.
2000px-Arms of Canada.svg

Godło Kanady

Flag of Canada.svg

Flaga Kanady

Kanada graniczy na południu i północnym zachodzie ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki (USA). Kanada podzielona jest na 10 prowincji i 3 terytoria. Kanada jest drugim pod względem wielkości (po Federacji Rosyjskiej) państwem świata i największym krajem Ameryki Północnej.

Historia:

Tubylcza tradycja utrzymuje, że rdzenne ludy Kanady zamieszkiwały poszczególne części kraju od początku historii. Pierwszymi przybyszami z Europy byli wikingowie, którzy osiedlili się na terenach obecnej Kanady na krótko około 1000 roku. Kolejnymi Europejczykami, którzy badali atlantyckie wybrzeże Kanady, byli Anglik John Cabot w 1497 roku oraz Francuz Jacques Cartier w 1534 roku. Francuski podróżnik Samuel de Champlain przybył do Kanady w 1603 roku, zakładając pierwsze stałe osiedla europejskie w Port Royal w 1605 roku i w Quebecu w 1608 roku. O kontrolę nad handlem futrami toczyły się walki Brytyjczyków z Indianami i Francuzami. Około 1610 roku Anglia założyła placówki rybackie w Nowej Fundlandii i Trzynaście kolonii na południu. W latach 1689 - 1763 toczyła się seria czterech kolonialnych wojen Anglików z Indianami i Francuzami. Na mocy pokoju z Utrechtu w 1713 roku pod panowanie Brytyjczyków dostał się półwysep Nowa Szkocja, a kończący wojnę siedmioletnią pokój paryski z 1763 roku przyznał na rzecz Brytyjczyków północną część Nowej Francji (jej zachodnia część, zwana Luizjaną, przypadła na krótko Hiszpanii).

Kanada stanowiła główny front w wojnie pomiędzy Stanami Zjednoczonymi (USA) i Imperium Brytyjskim w 1812 roku. Jej obrona umocniła poczucie jedności wśród mieszkańców Brytyjskiej Ameryki Północnej. W 1815 roku rozpoczęła się masowa migracja z Wielkiej Brytanii oraz Irlandii do Kanady. Na początku XIX w. przemysł drzewny stał się też ważniejszy od handlu futrami.

Ustawa o unii Kanadyjskiej z 1840 roku połączyła obie części Kanady w Zjednoczone Prowincje Kanady. Francusko- i anglojęzyczni Kanadyjczycy mieli ze sobą współpracować w Zgromadzeniu na rzecz przywrócenia praw frankofonom. W 1849 roku podobnie jak wszystkie północnoamerykańskie kolonie brytyjskie, powołali oni rząd odpowiedzialny przed kanadyjskim Parlamentem.

W 1914 roku Kanada przystąpiła do I wojny światowej automatycznie wraz z Wielką Brytanią, oraz wysłała ochotników na front zachodni w ramach narodowego kontyngentu. W 1917 roku konserwatywny premier Robert Borden wprowadził obowiązek służby wojskowej pomimo sprzeciwu francuskojęzycznych mieszkańców Quebecu, wynikiem czego wybuchł kryzys mobilizacyjny. W 1919 roku Kanada wstąpiła do Ligi Narodów niezależnie od Wielkiej Brytanii. W 1931 roku Statut Westmisterski potwierdził niezależność Kanady od Wielkiej Brytanii.

W 1929 roku wybuchł na kontynencie północnoamerykańskim Wielki Kryzys, który miał istotny wpływ na gospodarkę Kanady i spowodował kryzys społeczny. W odpowiedzi na ten stan rzeczy, w Albercie oraz Saskatchewan, lewicowa partia Cooperative Commonwealth Federation (CCF), na czele z Tommym Douglasem, zapowiedziała wprowadzenie państwa opiekuńczego, co realizowano w latach 40-tych oraz 50-tych. Kanada pod rządami centrolewicowego Williama Lyon Kinga, przyłączyła się do II wojny światowej po stronie aliantów wypowiadając wojnę III Rzeszy Niemieckiej niezależnie, w trzy dni po tym gdy uczyniła to Wielka Brytania. Pierwsze jednostki Armii Kanadyjskiej pojawiły się w Wielkiej Brytanii w grudniu 1939 roku. Kiedy tylko przemysł zaczął produkować na potrzeby armii kanadyjskiej, Wielkiej Brytanii, Chin oraz Związku Radzieckiego (ZSRR) gospodarka gwałtownie przyśpieszyła. Pomimo kolejnego kryzysu mobilizacyjnego w Quebecu, Kanada zakończyła wojnę jako kraj, który posiadał jedną z największych armii na świecie. Podczas II wojny światowej, w 1942 roku Kanadyjczycy dokonali desantu w okupowanej przez państwa Osi Europie. Rajd na Dieppe zakończył się jednak kleską. Siły kanadyjskie odegrały później znaczną rolę w Bitwie o Atlantyk, inwazji na Włochy (WRS) oraz oswobadzaniu Holandii z okupacji niemieckiej w 1945 roku.

W 1949 roku przyłączyła się do Kanady Nowa Fundlandia stając się jej dziesiątą prowincją. Powojenna atmosfera w kraju, wraz z ekspansją ekonomiczną, zainicjowały wyż demograficzny oraz przyciągały imigrantów ze spustoszonej wojną Europy.

W latach 60-tych Quebec przebył głęboką społeczną i ekonomiczną rewolucję (tzw. Cichą Rewolucję). Nacjonaliści z Quebecu zaczęli wywierać większą presję na rzecz autonomii prowincji. Separatyści z Partii Quebecu (PQ) pierwszy raz doszli do władzy w 1976 roku. W referendum w sprawie niepodległości z 1980 roku obywatele prowincji odrzucili tę koncepcję. Drugie zorganizowane w 1995 roku zakończyło się podobnie, jednak separatyści przegrali już tylko minimalną różnicą głosów – 50,6% do 49,4%. W 1997 roku Kanadyjski Sąd Najwyższy orzekł, że jednostronna secesja prowincji jest niezgodna z konstytucją. Mimo to ruchy na rzecz niepodległości kontynuują nadal swoją działalność. Najbardziej radykalni separatyści założyli organizację zbrojną Front Wyzwolenia Quebecu (FLQ) oraz rozpoczęli akcje przeciwko rządowi.

Pod kolejnymi lewicowymi rządami Lestera B. Pearsona oraz Pierre'a Trudeau wzrosła świadomość wspólnej tożsamości. W 1969 roku w odpowiedzi na narastające ruchy na rzecz odrębności Quebecu, rząd federalny oficjalnie stał się dwujęzyczny. Wprowadzono liberalne prawo imigracyjne oraz w 1971 roku ogłoszono Kanadę krajem wielokulturowym. Fala imigracji spoza Europy zmieniła wizerunek kraju. W latach 70-tych zainicjowano programy socjalne w służbie zdrowia, systemie emerytalnym, a także system pożyczek w szkolnictwie wyższym. Rządy prowincjonalne, w szczególności Quebec, walczyły z tym jako ingerencją we własne kompetencje. Ostatecznie, Premier Pierre Trudeau, przeforsował „repatriację (brytyjskiej) konstytucji”, ustanawiając Kartę Praw i Wolności bazującą na wolnościach indywidualnych w konstytucji z 1982 roku. Integracja gospodarcza z USA znacząco wzrosła od czasów II wojny światowej. Porozumienia handlowe z 1965 oraz z 1987 roku położyły podwaliny pod integrację obu gospodarek.

Geografia:

Kanada to kraj w większości wyżynny i górski (wyżyny i góry stanowią 3/4 powierzcni kraju) pozostałą część kraju stanowią niziny występujące głównie w strefie przybrzeżnej i regionach okalających Zatokę Hudsona. Pod względem geologiczno-fizycznym Kanadę można podzielić na 7 regionów. Kanada zajmuje 2/5 powierzchni kontynentu Ameryki Północnej obejmując część lądową oraz liczne wyspy. Od zachodu oblewa ją Ocean Spokojny, od wschodu Ocean Atlantycki, natomiast od północy Morze Arktyczne. W Kanadzie wyraźnie zaznacza się południkowy układ krain fizycznogeograficznych, podobnie jak w całej Ameryce Północnej. Klimat podobnie jak  na całym kontynencie w większym stopniu kształtowany jest przez masy powietrza, a nie szerokość geograficzną. Przyczyną tego są masy powietrza, a co ważniejsze południkowy przebieg wysokich łańcuchów górskich i brak gór ułożonych równoleżnikowo, jak ma to miejsce w Europie. Fakt ten sprawia, że zimy w Kanadzie są surowe, nawet na południu, gdzie nad otwarte połacie lądu dostają się suche, arktyczne masy powietrza. Podobnie jest latem, gdzie nad północny obszar Kanady bez problemu mogą dotrzeć ciepłe tropikalne masy powietrza i sprawić, że izoterma 15 °C w lipcu przebiega wzdłuż doliny rzeki Mackenzie i sięga nawet rejonu Wielkiego Jeziora Niedźwiedziego, przez które przechodzi krąg polarny. Rozmiary kanadyjskiego lądu sprawiają też, że w centrum kraju występuje klimat kontynentalny, który sprawia, że regiony te cechują się ekstremami termicznymi.

Sieć rzeczna Kanady należy do zlewisk dwóch oceanów, Atlantyckiego oraz Spokojnego. Ponadto jest dobrze rozwinięta, wynika to z faktu, że obszar Kanady, z wyjątkiem części Wielkich Równin oraz najwyżej położonych pasm górskich, jest bardzo bogaty w wody śródlądowe. Ogólną cechą kanadyjskich rzek, szczególnie tych płynących na wschód od Kordylierów jest występowanie załamań na linii spadku i obecności licznych bystrzy oraz wodospadów. Wynikiem tego jest to, że na wielu odcinkach rzeki nie są żeglowne. Kanada jest również niezwykle zasobna w wody występujące w postaci jezior. Śródlądowe akweny zajmują około 8% powierzchni kraju, co odpowiada powierzchni Niemiec i Polski razem wziętych. W kraju istnieją setki jezior. Ważnym elementem krajobrazu są duże jeziora. Największymi są Wielkie Jeziora leżące na granicy z USA: Górne, Huron, Ontario i Erie. Poza nimi wewnątrz kraju największym zbiornikiem jest Wielkie Jezioro Niedźwiedzie o powierzchni 31 792 km2 i drugie co do wielkości Wielkie Jezioro Niewolnicze zajmujące powierzchnię 28 438 km2.

Gospodarka:

Kanada jest jednym z 8 najbogatszych państw świata (znajduje się w grupie G8). Posiada gospodarkę kapitalistyczną z niewiele większą interwencją rządu niż ma to miejsce w USA, choć o wiele mniejszą niż w większości krajów europejskich. W ostatniej dekadzie kanadyjską gospodarkę cechował szybki wzrost, niskie bezrobocie i wysokie nadwyżki budżetowe na szczeblu federalnym. W minionym wieku, wzrost produkcji, górnictwa i usług spowodował przeobrażenie gospodarki kraju z rolniczej na zurbanizowaną i uprzemysłowioną. Gospodarka kanadyjska jest zdominowana przez usługi, w których zatrudnione jest około 3/4 Kanadyjczyków. Niemniej jednak, Kanada wyróżnia się spośród innych krajów wysokorozwiniętych rozmiarami pierwszego sektora, wraz z gospodarką leśną i przemysłem naftowym, które są w Kanadzie najważniejsze. Kanada posiada ogromne złoża gazu na wschodnim wybrzeżu oraz duże złoża gazu i ropy skoncentrowane w Albercie oraz sąsiadującej z nią Kolumbii Brytyjskiej i Saskatchewan. Olbrzymie, zmieszane z piaskiem złoża Athabasca Tar Sands czynią Kanadę trzecim po Federacji Rosyjskiej (FR) i Arabii Saudyjskiej krajem pod względem wielkości rezerw ropy. W Quebecu, Kolumbii Brytyjskiej, Nowej Fundlandii i Labradorze, Ontario i Manitobie energia elektryczna, która jest tania, obfita i stosunkowo przyjazna środowisku, pochodzi z elektrowni wodnych. Kanada jest też jednym z najważniejszych na świecie producentów rolnych. Kanadyjskie prerie stały się jednym z głównych obszarów uprawy pszenicy oraz pozostałych zbóż. Jest największym na świecie producentem złota, uranu, cynku, niklu, aluminium oraz ołowiu. Wiele miast na północy kraju, gdzie uprawa ziemi jest trudna, istnieje jedynie dzięki kopalniom lub zasobom drewna. Rozwinął się także znaczący sektor wytwórczy, skoncentrowany w południowym Ontario i Quebecu, z przemysłem samochodowym i lotniczym na czele.

Kraj jest silnie zależny od powiązań handlu międzynarodowego, w szczególności handlu z USA. Traktaty o wolnym handlu z 1989 roku (FTA) oraz z 1994 roku (NAFTA) znacznie zwiększyły wolumen handlu i stopień integracji z USA. Od 2001 roku, kiedy to udało jej się uniknąć recesji, osiąga najlepsze wyniki gospodarcze w grupie krajów G8. Od połowy lat 90-tych rząd federalny Kanady ogłasza nadwyżki budżetowe i regularnie spłaca zadłużenie.

Kanada jest członkiem organizacji międzynarodowych: Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO), Północnoamerykańskiego Układu Wolnego Handlu (NAFTA), Wspólnoty Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ).

Informacje

Dane podstawowe:

  • Język urzędowy: angielski i francuski
  • Stolica: Ottawa
  • Ustrój polityczny: monarchia konstytucyjna
  • Głowa państwa: królowa Elżbieta II
  • Powierzchnia: 9 984 670 km² (2. miejsce na świecie)
  • Liczba ludności: 35 344 962 (36. miejsce na świecie) - 2014 rok
  • Jednostka monetarna: Dolar kanadyjski

Partie polityczne:

  • Liberalna Partia Kanady (LPC)
  • Konserwatywna Partia Kanady (CPC)
  • Blok Quebecu (BQ)
  • Nowa Demokratyczna Partia Kanady (CNDP)
  • Zielona Partia Kanady (GPC)
  • Komunistyczna Partia Kanady (CPC)
  • Liberalna Partia Quebecu (LPQ)

Przedsiębiorstwa zbrojeniowe:

Armia:

Kanadyjskie Siły Zbrojne stanowią 16-tą siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 18 mld dolarów amerykańskich (USD). Siły zbrojne liczą 64 000 żołnierzy w służbie czynnej i 26  000 rezerwistów. Kanadyjskie Siły Zbrojne dzielą się na wojska lądowe, marynarkę wojenną oraz siły powietrzne.
Canadian Forces emblem.svg

Godło Kanadyjskich Sił Zbrojnych

Sprzęt i uzbrojenie wojska Kanady:

Galeria:

Michał Iljin (dyskusja) 22:13, lut 18, 2015 (UTC)IljinM.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki