FANDOM


Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii (SFRJ), serb. Социјалистичка Федеративна Република Југославија (СФРJ) - historyczne socjalistyczne państwo związkowe położone w południowo-środkowej Europie nad Morzem Adriatyckim.
Emblem of SFR Yugoslavia.svg

Godło Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ)

600px-Flag of SFR Yugoslavia.svg

Flaga Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ)

Socjalistyczna  Federacyjna Republika Jugosławii (SFRJ) graniczyła od północy z Austrią i Węgierską Republiką Ludową (WRL), od północnego wschodu z Socjalistyczną Republiką Rumunii (SRR), od wchodu z Ludową Republiką Bułgarii (LRB), od południa z Grecją i Ludową Socjalistyczną Republiką Albanii (LSRA)od zachodu na niewielkim odcinku z Republiką Italii (RI), pozostałą zachodnią część stanowiło pobrzeże Morza Adriatyckiego. SFRJ podzielona była na 6 republik socjalistycznych i 2 prowincje:

  • Socjalistyczna Republika Bośni i Hercegowiny
  • Socjalistyczna Republika Chorwacji
  • Socjalistyczna Republika Czarnogóry
  • Socjalistyczna Republika Macedonii
  • Socjalistyczna Republika Serbii
    • ​Socjalistyczna Prowincja Autonomiczna Kosowo
    • Socjalistyczna Prowincja Wojwodiny
  • Socjalistyczna Republika Słowenii

Jugosławia powstała 29 listopada 1945 roku jako Federacyjna Ludowa Republika Jugosławii (FLRJ) i pod taką nazwą funkcjonowała na arenie międzynarodowej do 1963 roku, kiedy to zmieniono oficjalną nazwę na Socjalistyczna Federacyjna Repulika Jugosławii (SFRJ).

Historia:

Jugosławia jako jedyne państwo w Europie wyzwoliło się z okupacji przez III Rzeszę samodzielnie. Po wyzwoleniu przywódca komunistycznej partyzantki i jednocześnie twórca federacji, Josip Broz Tito cieszył się ogromnym poparciem społeczeństwa i traktowany był jako wyzwoliciel. Pomimo, że prawie cały kraj znajdował się w rękach partyzantki Tity, ówczesny monarcha Piotr II nie uznał wcześniejszego porozumienia Josipa Tity i rządu emigracyjnego w którym strony zobowiązały się utworzyć wspólny rząd. 7 marca 1945 roku proklamowano Tymczasowy Rząd Demokratycznej Federacji Jugosławii. Nazwa nie zawierała określenia republika lub królestwo ponieważ rząd tymczasowy miał grupować zarówno komunistyczny ruch oporu, jak i wierny przedwojennej monarchii rząd na emigracji. Prezesem rady ministrów został Josip Broz Tito, a ministrem spraw zagranicznych reprezentant emigracji, Ivan Subasić. Rząd wygłosił swój program który zawierał postulaty odbudowy kraju, pozyskania na rzecz Jugosławii spornych obszarów Istrii, Triestu, Karyntii i Przymorza Słoweńskiego. Zagwarantowano też równe prawa wszystkim obywatelom kraju niezależnie od ich pochodzenia. Armię partyzancką, przekształcono w Jugosłowiańską Armię Ludową (JAL), która stała się czwartą najsilniejszą armią w Europie. Oprócz zwykłego wojska, powołano służby UDBA i wywiad oraz Departament Bezpieczeństwa Ludowego (DBL). UDBA i DBL zajmowały się między innymi wyszukiwaniem, ściganiem, więzieniem oraz likwidacją nazistowskich kolaborantów i zbrodniarzy wojennych. Wywiad Jugosławii aresztował dużą liczbę kolaborantów nazistowskich oraz co wzbudziło duże kontrowersje, wielu chorwackich księży katolickich (aresztowania związane były z powszechną kolaboracją chorwackich księży z nacjonalistycznym reżimem ustaszy). W sierpniu zorganizowano III posiedzenie Antyfaszystowskiej Rady Wyzwolenia Narodowego. Rada przekształcona została w Tymczasowe Zgromadzenie Ludowego do którego wstąpili przedstawiciele wszystkich partii i organizacji politycznych w tym przedwojenni posłowie i działacze niechętnej komunistom prawicy. Tymczasowe Zgromadzenie Ludowe podjęło się szeregu reform m.in. rolnej i o konfiskacie majątków kolaborantów. Uchwalono formalne włączenie do federacji spornych terenów Austrii oraz Włoch.

Uczestnicy ruchu oporu skupili się wokół Frontu Narodowego do którego należała Komunistycznas Partia Jugosławii (KPJ) natomiast przedstawiciele ugrupowań opozycyjnych wokół Partii Demokratycznej składającej się z monarchistów z kraju i z emigracji. Partia Demokratyczna opowiedziała się za powrotem do przedwojennego ustroju państwa czyli królestwa i poparta została przez hierarchię kościelną. W 1945 roku aresztowany został biskup Alojzije Stepinac, który w czasie wojny wspierał przymusowe nawracanie Serbów na wiarę katolicką oraz wspierał nacjonalistyczny terror chorwackich ustaszy. Przez państwa zachodnie aresztowanie księdza uznane zostało za dowód na zaprowadzenie reżimu komunistycznego. W rezultacie Stepinacowi wyrok złagodzono, a po pewnym czasie skrócono i zamieniono na areszt domowy, z możliwością wyjazdu do dowolnego arcybiskupstwa. Na początku istnienia federacji funkcjonowały zbrojne bandy podziemne składające się z byłych członków oddziałów kolaborujących z nazistowskim okupantem, liczyły one około 12 tysięcy bojówkarzy. Jedną z silniejszych grup byli chorwaccy Krzyżowcy, czyli byli ustasze, zlikwidowano je ostatecznie do 1948 roku.

Wybory parlamentarne odbyły się 11 listopada 1945. Wybory, zbojkotowane przez monarchistów wygrał republikański Front Ludowy. Kandydaci Frontu zdobyli 90% głosów. Wicepremierem nowego rządu został Edvard Kardeli. Nazwę kraju zmieniono na Federacyjna Ludowa Republika Jugosławii (FLRJ). 29 listopada Jugosłowiańskie Zgromadzenie Ustawodawcze formalnie zdetronizowało króla Piotra II, następnie opracowało i wydało nową socjalistyczną konstytucję. Rząd Tymczasowy formalnie istniał do końca następnego roku i zyskał sobie poparcie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) oraz jego sojuszników, państwa zachodnie państwowość Jugosławii uznały w grudniu.

Kwestia zachodniej granicy Jugosławii rozstrzygnięta miała być na Konferencji Pokojowej, która rozpoczęła się w lipcu. Jugosławia domagała się przyznania jej Triestu i dużej części Istrii, w wyniku kompromisu mocarstwa zachodnie zgodziły się utworzyć Wolne Terytorium Triestu. Jugosławia zażądała aby Triest związano z Jugosławią na co zachód już się nie zgodził, przez co Jugosławia nie podpisała traktatu pokojowego. W październiku rozpoczęła się kolejna konferencja, tym razem w Nowym Jorku pomiędzy ministrami czterech mocarstw alianckich. Konferencja zakończyła się w pierwszej połowie grudnia. Na konferencję przybył szef dyplomacji Jugosławii Stanoje Simić i jego włoski odpowiednik. Na polecenie Tity Simić złagodził ostre stanowisko wobec kwestii Triestu jednocześnie w dalszym ciągu domagał się włączenia do Jugosławii spornych terytoriów. W rezultacie w zamian za utworzenie Wolnego Terytorium Triestu, Jugosławia uzyskała część Krainy Julijskiej jednak bez miasta Gorycja. Traktat pokojowy Jugosławii z Włochami podpisano 10 lutego 1947.

W odróżnieniu od innych państw socjalistycznych, Jugosławia nie uzgadniała swojej polityki zagranicznej z radzieckim ministrem spraw zagranicznych oraz wydalała z kraju nie zgadzających się z polityką Jugosławii doradców. Już w okresie wojny KPJ wywierała wpływ na pozostałe partie komunistyczne Europy, a tuż po zakończeniu wojny, KPJ popierała rozszerzenie rewolucji na całą Europę (co odrzucił radziecki dyktator Józef Stalin, który nie chciał konfrontacji zbrojnej z państwami zachodnimi). Na zimę 1948 roku do ZSRR przybyła delegacja z Jugosławii. W rozmowach wziął udział również reprezentant proklamowanej dwa lata wcześniej Bułgarskiej Republiki Ludowej (BRL), Georgi Dymitrow. Na spotkaniu dyskutowano o ewentualnym utworzeniu Federacji Jugosłowiańsko-Bułgarskiej. Stalin oskarżył przy tym Titę, że chce on zjednoczyć się w jedno państwo z Ludową Republiką Albanii (LRA). Stalin potępił tą politykę i stwierdził, że zadaniem Jugosławii powinno być połączenie się republik Jugosławii i Bułgarii, a następnie utworzenie Federacji Bałkańskiej z udziałem Albanii. Nie zgodził się na to Tito, który uznał że Bułgaria powinna stać się republiką związkową Jugosławii. Po sporze ZSRR wycofał z Jugosławii swoich doradców. Ze strony Józefa Stalina pod adresem Jugosławii padły oskarżenia o oddanie czołowych stanowisk w rządzie w ręce agentów zachodu czy przyjęcie trockizmu. Komunistyczna Partia Jugosławii (KPJ) wydalona została z proradzieckiego Biura Informacyjnego Partii Komunistycznych i Robotniczych (Kominformu) w czerwcu 1948 roku. Stosunkowo spora część komunistów w Jugosławii opowiedziała się za polityką Kominformu. Staliniści w Czarnogórze próbowali nawet utworzyć własną partyzantkę antyrządową. W kraju rozpoczęły się represje na miejscowych sympatykach stalinizmu, duża część zagorzałych stalinistów trafiła do więzienia na wyspie Goli otok. W odpowiedzi Związek Radziecki rozpoczął blokadę gospodarczą. Jednocześnie kraj ten chciał dokonać przewrotu, liderem Jugosławii miał zostać Andrij Hebranga, lider chorwackich komunistów odsunięty od władzy z powodu skłonności nacjonalistycznych. Titoiści oskarżyli Hebranga o szpiegostwo i chęć oderwania Chorwacji od Jugosławii po czym został on skazany i stracony.

Po odejściu od socjalizmu w stylu radzieckim przyjęto program "samozarządzania", którego najbardziej radykalni przedstawiciele proponowali nawet likwidację partii komunistycznej. W 1950 roku Zgromadzenie Narodowe poparło projekt sporządzony przez Milovana Dilasa i Josipa Broz Titę o „samozarządzaniu”. Po śmierci Józefa Stalina w 1953 roku Tito odrzucił zaproszenie ZSRR na rozmowy w celu omówienia ewentualnej normalizacji stosunków radziecko-jugosłowiańskich. Z kolei w 1955 roku na rozmowy z Tito w Belgradzie przybyli nowy przywódca ZSRR Nikita Chruszczow oraz Nikołaj Bułganin, na spotkaniu z Josipem Tito przeprosili za wykroczenia popełniane przez byłą administrację Stalina. Tito odwiedził Związek Radziecki w 1956 roku, tym samym sygnalizując światu, że wrogość między Jugosławią, a ZSRR została złagodzona. Jugosławia wprowadziła też politykę otwartości umożliwiającą swobodne podróżowanie cudzoziemców po kraju oraz podróże obywateli Jugosławii po całym świecie. Jugosławia była jednym z założycieli Ruchu Państw Niezaangażowanych do którego należały głównie niektóre państwa socjalistyczne w Afryce, Azji, Ameryce Południowej oraz nowopowstające państwa afrykańskie wyzwalające się spod kolonializmu europejskiego. W lipcu 1956 roku Jugosławia zorganizowała wraz z Egiptem (ARE) oraz Indiami (RI) spotkanie na wyspie Vang na którym powołano formalną „Niezależną Trójkę”. Do I Konferencji szefów rządów państw niezaangażowanych doszło we wrześniu 1961 roku w Jugosławii.

W 1964 roku Jugosławia zmieniła oficjalną nazwę na Socjalistyczną Federalną Republikę Jugosławii (SFRJ). Podjęte reformy ułatwiły działalność prywatnych przedsiębiorstw i zniosły wiele ograniczeń dotyczących wolności słowa i wyznania, pojawiły się wydawnictwa zagraniczne. Zmiany te wdrażano na równi z szybkim rozwojem gospodarczym, który przejawił się poprzez m.in. zwiększoną liczbę samochodów nabywanych przez osoby prywatne. W 1971 roku wniesiono do konstytucji poprawki, które wzmocniły rolę systemu samorządowego i objęły jeszcze większy obszar zarządzania. Politykę liberalizacji ograniczono po kryzysie narodowościowym z połowy lat 70-tych, gdy do głosu doszły serbskie i chorwackie nacjonalizmy. Po kryzysie powołano samoobronę cywilną oraz zwiększono rolę policji politycznej. W maju 1980 roku zmarł twórca i długoletni przywódca socjalistycznej Jugosławii, Josip Broz Tito, odżyły tłumione wcześniej antagonizmy narodowościowe i etniczne napięcia, nastał kryzys ekonomiczny, z tymi problemami następcy Tity nie potrafili sobie poradzić.

W 1989 roku prezydentem kraju został Slobodan Milosević. Po jego dojściu do władzy najbardziej widocznym zjawiskiem w życiu politycznym stał się serbski nacjonalizm. Jego przejawem było m.in. zniesienie w 1990 roku autonomii Wojwodiny (z liczną mniejszością węgierską) oraz Kosowa, zamieszkanego głównie przez Albańczyków. W tym samym roku we wszystkich sześciu republikach Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii odbyły się wolne wybory. W Słowenii, Chorwacji, Macedonii oraz Bośni i Hercegowinie zwyciężyły partie narodowe. 25 czerwca 1991 roku Słowenia i Chorwacja jako pierwsze proklamowały niepodległość i odłączenie się od federacji co spowodowało wybuch wojny domowej w Jugosławii. Doszło do walk Jugosłowiańskiej Armii Ludowej (zdominowanej przez Serbów) i serbskich ochotników z oddziałami słoweńskimi i chorwackimi. Walki serbsko-słoweńskie ustały po kilku dniach, serbsko-chorwackie toczyły się do końca roku. W międzyczasie 8 września niepodległość proklamowała Macedonia. Wpływ na rozpad Jugosławii miał również amerykański finansista Jeffrey Sachs, który przekonał Słowenię i Chorwację do ogłoszenia secesji. Zapewniał, że kraje zachodnie uznają ich suwerenność oraz, że ich rozwój ekonomiczny zostanie wsparty przez zachodnie banki.

5 kwietnia 1992 roku niepodległość proklamowała Bośnia i Hercegowina, SFRJ uległa rozwiązaniu. Dwie ostatnie byłe republiki socjalistyczne (Serbia oraz Czarnogóra) w dniu 27 kwietnia 1992 roku ogłosiły powstanie nowej Federalnej Republiki Jugosławii (FRJ).

Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii była członkiem niektórych organizacji międzynarodowych. Należała m.in. do Ruchu Państw NiezaangażowanychOrganizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) oraz była stowarzyszona z Radą Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG). W przeciwieństwie do innych państw socjalistycznych w Europie nie należała natomiast do Układu Warszawskiego, co wynikało z jej niezależnej od Związku Radzieckiego (ZSRR) polityki oraz budowy odmiennego od reszty państw ustroju socjalistycznego.
Tito 1969

Prezydent Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii w latach 1953-1980 Josip Broz Tito

Informacje

Dane podstawowe:

  • Język urzędowy: serbsko-chorwacki, słoweński, macedoński oraz lokalne języki mniejszości narodowych
  • Stolica: Belgrad
  • Ustrój polityczny: republika socjalistyczna
  • Głowa państwa: prezydent Josip Broz Tito
  • Powierzchnia: 255 804 km² (1989 rok)
  • Liczba ludności: 23 724 919 (1989 rok)
  • Jednostka monetarna: Dinar jugosłowiański

Partie polityczne:

  • Związek Komunistów Jugosławii (ZKJ), w latach 1919-1952: Komunistyczna Paria Jugosławii (KPJ)

Przedsiębiorstwa zbrojeniowe:

Armia:

Siły Zbrojne Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii stanowiła Jugosłowiańska Armia Ludowa (JAL), serb. Југословенска Народна Aрмија (JНА). Liczebność armii SFRJ przez lata utrzymywała się na poziomie 180 tys.

Sprzęt i uzbrojenie wojska Jugosławii:

Biografie:

Galeria:

Michał Iljin (dyskusja) 14:47, gru 25, 2014 (UTC)IljinM.