FANDOM


Jakowlew Jak-1 (ros. Яковлев Як-1) - samolot myśliwski konstrukcji radzieckiej z okresu II wojny światowej.
Jak-1 pierwszych serii produkcyjnych

Samolot myśliwski Jak-1 pierwszych serii produkcyjnych

Jak-1M

Samolot myśliwski Jak-1M

Jak -1 to pierwszy samolot bojowy opracowany w biurze konstrukcyjnym OKB nr 115 kierowanym przez Aleksandra Siergiejewicza Jakowlewa.

Historia samolotu sięga lutego 1939 roku, kiedy to na Kremlu odbyła się narada z udziałem przedstawicieli władz, lotnictwa wojskowego, przemysłu lotniczego, konstruktorów i pilotów. Podczas narady podjęto decyzje o najpilniejszych zadaniach przemysłu lotniczego ze szczególnym naciskiem na wdrożenie do produkcji nowych samolotów myśliwskich mających zastąpić przestarzałe konstukcje Polikarpowa dwupłatowce I-15bis oraz dolnopłatowce I-16, którymi dysponowało ówczesne lotnictwo radzieckie. Konkretne zadania zostały postawione zespołom konstrukcyjnym w lipcu i sierpniu tego samego roku. Z kilkunastu zbudowanych w latach 1939-1940 prototypów do produkcji seryjnej skierowano trzy: I-200 (MiG-1), I-22 (ŁaGG-1) oraz I-26 (Jak-1). Prototyp I-26 został opracowany w Doświadczalnym Biurze Konstrukcyjnym OKB nr 115 kierowanym przez Aleksandra S. Jakowlewa. Według koncepcji Jakowlewa jego konstrukcja miała łączyć najlepsze cechy samolotów: niemieckiego Messerschmitt Bf 109 oraz brytyjskiego Supermarine Spitfire. Jednocześnie miał być wykonany z niedeficydowych materiałów oraz dostosowany do produkowanych w Związku Radzieckim (ZSRR) silników. Jedynym silnikiem rzędowym jaki pasował do koncepcji Jakowlewa był radziecki silnik będący wersją rozwojową licencyjnych silników Hispano-Suiza. W celu przyśpieszenia projektowania płatowca wykorzystano doświadczenia uzyskane podczas produkcji samolotu szkolno-treningowego UT-1 i jego wersji rozwojowych.
Jak-1 (kwiecień 1942)

Jak-1 lotnictwa radzieckiego w zimowym kamuflarzu (kwiecień 1942 roku)

Konstrukcja stalowa, kratownicowa spawana, pokryta sklejką i blachą duralową w przedniej części. Usterzenie pionowe drewniane pojedyńcze kryte sklejką, płat drewniany prosty kryty sklejką, stały w układzie dolnopłata. Powierzchnie sterowe konstrukcji metalowej, pokryte płótnem. Kabina zamknięta, oszklona pleksiglasem. Zbiorniki paliwa w skrzydłach. Wlot powietrza do silnika u nasady lewego skrzydła. Podwozie trójpodporowe z kółkiem ogonowym, chowane. Kółko ogonowe chowane na wczesnych Jak-1 i na Jak-1M, stałe na pozostałych. Na wyposażenie standardowe samolotu Jak-1 składała się instalacja pneumatyczna, instalacja elektryczna zasilana z prądnicy i akumulatora, oświetlenie kabiny i celownika, busola, wysokościomierz i jednokanałowa radiostacja RSI-3 lub RSI-4. Instalacja tlenowa, montowana na niektórych samolotach, składała się z butli, reduktora KPA-3bis i maski tlenowej dla pilota.

Samolot myśliwski Jak-1M z 1PLM Warszawa

Samolot myśliwski Jak-1M z 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego "Warszawa" (ze zbioru Andrzeja Glassa)

Prototyp oznaczony jako I-26 ukończono i przekazano do prób fabrycznych w końcu 1939 roku. 1 stycznia 1940 roku rozpoczęto próby naziemne. Oblotu pierwszego prototypu dokonano 13 stycznia tego samego roku, dokonał tego etatowy pilot oblatywacz Julian Piontkowski (Piątkowski). Pomalowany czerwonym błyszczącym lakierem nosił nieoficjalna nazwę "Krasawiec". Podczas prób fabrycznych stwierdzono szereg wad w instalacji paliwowej oraz olejowej, a także konieczność zmian niektorych rozwiązań konstrukcyjnych. Przewody paliwowe i olejowe zabezpieczono przed pękaniem, chłodnicę oleju przeniesiono pod silnik, wloty powietrza do silników umieszczono nasady płatu, powiększono usterzenie pionowe. Pierwsze próby fabryczne wykazały, że I-26 to samolot szybki, (prędkość maksymalna na pułapie 3 000 m wynosiła 586 km/h), zwrotny oraz łatwy w pilotażu. Na początku marca 1940 roku dokonano oblotu wersji bojowej samolotu. 27 kwietnia w czasie prób jednego z prototypów wskutek wady montażowej zginął pilot oblatywacz Julian Piontkowski, próby w locie kontynuował Paweł J. Fiedrow. 10 czerwca 1940 roku samolot przekazano do prób państwowych, jednocześnie podejmując decyzję o uruchomieniu produkcji seryjnej. Publicznej prezentacji dokonano w sierpniu 1940 roku. Pięć samolotów przedseryjnych brało udział w defiladzie lotniczej nad Placem Czerwonym w Moskwie 7 listopada 1940 roku, w tym samym miesiącu zakończono próby państwowe. W ramach reorganizacji przemysłu lotniczego produkcję samolotu I-26 (od grudnia 1940 roku oznaczonego jako Jak-1) przeniesiono fabryki maszyn rolniczych w Saratowie (nr 292). Dostosowywanie fabryki saratowskiej do produkcji lotniczej trwało bardzo długo, dlatego pierwsze Jaki opuściły ją dopiero pod koniec 1941 roku. Samoloty seryjne znacznie odbiegały osiągami od prototypów, mniejsza była m.in. prędkość maksymalna, wznoszenie. Natomiast uzbrojenie samolotu piloci wojskowi uznawali za niewystarczające. Ogółem do agresji III Rzeszy na Związek Radziecki (ZSRR) w dniu 22 czerwca 1941 roku wyprodukowano 425 myśliwców Jak-1, łącznie z prototypami. Łacznie w latach 1940 - 1943 wyprodukowano 8 721 egzemplarzy samolotu Jak-1.

Oprócz lotnictwa radzieckiego, Jaki-1 były używane przez niektóre jednostki sojuszników. Najbardziej znany był francuski pułk Normandie-Niemen, walczący od marca 1943 na froncie wschodnim. Od września 1943 roku do końca wojny samoloty Jak-1 używane były w polskim 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego "Warszawa". Po wojnie Jaki-1 używane były w Ludowym Wojsku Polskim (LWP) do 1946 roku.


Informacje

Dane podstawowe:

  • Państwo: Związek Radziecki (ZSRR)
  • Producent: OKB Jakowlewa
  • Typ samolotu: myśliwski
  • Załoga: 1 osoba
  • Prototypy: 1939 - 1940
  • Produkcja: 1940 - 1943
  • Wyprodukowane egzemplarze: około 8 734szt.
    Jak-1

    Sylwetka samolotu Jak-1 w trzech rzutach

Dane techniczne:

  • Silnik: gaźnikowy, rzędowy (widlasty), 12-cylindrowy Klimow M-105P o mocy 1 050 KM
  • Rozpiętość: 10,00 m
  • Długość kadłuba: 8,48 m, 8,50 m (wersja Jak-1M)
  • Wysokość: 3,30 m
  • Powierzchnia nośna: 17,15 
  • Masa własna: 2 347 kg, 2 070 kg (wersja Jak-1M)
  • Masa całkowita: 2 847 kg, 2 660 kg (wersja Jak-1M)
  • Prędkość maks: 580 km/h, 630km/h (wersja Jak-1M)
  • Prędkość min: brak danych
  • Wznoszenie: brak danych
  • Pułap: 10 000 m, 10 800 m (wersja Jak-1M)
  • Zasięg: 784 km, 900km (wersja Jak-1M)
  • Zapas paliwa: 408 l
  • Rozbieg: 340 m
  • Dobieg: 540 m
  • Uzbrojenie: działko SzWAK lub MP-20 kal. 20 mm i dwa karabiny maszynowe SzKAS kal. 7,62 mm.

Wersje:

  • Jak-1 - wersja seryjna. Uzbrojona w działko SzWAK lub MP-20 kal. 20 mm i dwa km SzKAS kal. 7,62 mm.
  • Jak-1M - zmodernizowana wersja seryjna. Charakteryzująca się obniżonym tyłem kadłuba za kabiną pilota, oraz nową osłoną kabiny kształtu kroplowegoWyposażona w mocniejszy silnik M-105PF o mocy 1 180 KM. Dzięki zastosowaniu nowego mocniejszego silnika, znacznie poprawiły się osiągi samolotu. (m.in. prędkość, pułap oraz zasięg). Uzbrojona w działko SzWAK kal. 20 mm i wkm UBS kal. 12,7 mm. Opracowana w lipcu 1942 roku.

Użytkownicy:

Bibliografia:

  • Krzysztof Cieślak "Samolot myśliwski Jak-1, TBiU nr 92" Wydawnictwo MON Warszawa 1983

Michał Iljin (dyskusja) 18:23, lut 8, 2016 (UTC)IljinM.