FANDOM


Czołg - gąsienicowy, opancerzony i uzbrojony pojazd bojowy, przeznaczony do walki z siłami przeciwnika na krótkich i średnich dystansach za pomocą prowadzenia ognia na wprost.
M1 abrams images

Amerykański czołg M1 Abrams

Ciężki pancerz i duża mobilność zapewniają czołgom przetrwanie na polu bitwy, a napęd gąsienicowy pozwala na przemieszczanie się z dużą prędkością w trudnym terenie. Czołg jest zasadniczym środkiem prowadzenia walki lądowej, zwłaszcza natarcia.

Mark I

Brytyjski czołg Mark I, pierwszy na świecie czołg użyty bojowo

FT17

Francuski czołg Renault FT-17, pierwszy na świecie czołg wyposażony w obrotową wieżę, najbardziej udany czołg I wojny światowej

Większość współczesnych czołgów jest uzbrojonych w pojedynczą armatę czołgową, umieszczoną w obrotowej załogowej wieży oraz w jeden lub więcej karabinów maszynowych. Korpus czołgu wykonany jest z pancernych płyt o zróżnicowanej grubości. Pierwsze czołgi nie posiadały wieży, a ich uzbrojenie artyleryjskie było umieszczone w sponsonach, pierwszym czołgiem o klasycznej i używanej obecnie konstrukcji (obrotowa wieża na kadłubie) był francuski Renault FT-17Pierwszym na świecie czołgiem, w którym zerwano z tym utartym przez prawie 90 lat schematem konstrukcyjnym jest współczesny rosyjski czołg IV generacji T-14 Armata. Zainstalowano w nim po raz pierwszy na świecie bezzałogową wieżę, natomiast miejsce załogi znalazło się w specjalnej pancernej kapsule w kadłubie czołgu.
BT-2

Radziecki czołg szybki BT-2

Historia:

Prototyp czołgu opracowano w Anglii w 1915 roku, choć pierwszy taki pojazd zaprojektował już w 1911 roku Austriak Gunther Burstyn i niezależnie od niego australijski inżynier Lancelot De Mole, ale ich pomysły zostały zignorowane przez ówczesny establishment wojskowy. W czasie I wojny światowej brytyjski pułkownik Ernest Swinson doszedł do wniosku, że skuteczną osłoną atakującej piechoty mogłby być opancerzony traktor na gąsienicach. Dzięki poparciu Winstona Churchila powstał pojazd nazwany "Mały Willy" (ang. "Little Willy"). Osiągał on prędkość 3,2 km/h przy wadze 18,3 tony i długości ponad 4 metrów (z tylnymi kołami pomocniczymi - 8 metrów), a co najważniejsze był w stanie przejechać przez okopy i rowy strzeleckie o szerokości do 1,35 m. Z racji podobieństwa "Willy'ego" do zbiornika na benzynę i wcelu zmylenia wywiadu niemieckiego, pułkownik Swinton nadł maszynie nazwę "Tank", czyli dosłownie zbiornik. Nazwa ta, do dziś w wielu jezykach oznacza czołg. W przeszłości używane było także w innych państwach, w tym w Polsce w latach 20-tych XX wieku. Od słowa tank pochodzi też "tankietka" (ang. tankette). Polska nazwa "czołg" pochodzi od sposobu poruszania się pierwszych maszyn, które zdawały się powoli czołgać po ziemi na swoich gąsienicach.

Pierwszymi bojowo użytymi czołgami, były brytyjskie Mark I , które wykorzystano w 1916 roku przez w bitwie nad Sommą w roli wsparcia piechoty. Pierwsze zmasowane natarcie czołgów miało miejsce podczas bitwy pod Cambrai. Pierwsze konstrukcje czołgów były bardzo prymitywne i toporne. Aby wykonać ostry skręt, wymagały skoordynowanej pracy czterech osób, co było nie lada osiągnięciem. Pojazdy nie posiadały wentylacji, co sprawiało, że gazy spalinowe i prochowe powodowały często omdlenia i zatrucia załogi. Zbiorniki paliwa zapewniały jedynie pokonywanie dość krótkich dystansów. Czołgi nie miały radiostacji i do porozumiewania się na większe odległości wykorzystywano gołębie pocztowe. Uzbrojenie tych czołgów mieściło się w bocznych wieżach zwanych sponsonami. Jedyną niemiecką konstrukcją z okresu I wojny światowej był nieudany czołg A7V. Za najbardziej udany czołg I wojny światowej uważa się francuski Renault FT-17, w którym po raz pierwszy zastosowano obrotową wieżę pozwalającą razić cele naokoło pojazdu i ograniczyć ilość załogi.

W okresie międzywojennym w wielu krajach udoskonalano zastosowane wcześniej pomysły jak i również wprowadzano nowe rozwiązania. W większości krajów powstały "czołgi szybkie" oraz „czołgi piechoty” przeznaczone do niszczenia czołgów nieprzyjaciela oraz szybkich ataków na tyły wroga lub do wsparcia piechoty. W rozwoju tego rodzaju broni przodował na świecie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), w którym skonstruowano szybki czołg serii BT oparty na podwoziu czołgu amerykańskiego inżyniera Christiego. Jego cechą charakterystyczną była ogromna prędkość osiągana na drodze po zdjęciu gąsienic - 86 km/h (ten niekwestionowany rekord pobito dopiero pod koniec lat 70-tych). BT uzbrojony był w działo kalibru 45 mm, które wystarczało do walki z każdym ówczesnym czołgiem. Jego osiągi i sprawność bojowa wprawiły w zadziwienie niemieckich żołnierzy. W ZSRR powstały pierwsze na świecie czołgi uzbrojone w "uniwersalne" długolufowe armaty kalibru 76 mm pozwalające zarówno na skuteczne używanie amunicji przeciwpancernej jak również odłamkowej lub kruszącej. Były to czołgi Kliment Woroszyłow-1 (KW-1) oraz T-34 będący w momencie pojawienia się na froncie najnowocześniejszym i najlepszym czołgiem na świecie. W ZSRR wyprodukowano też lekki czołg pływający T-40 uzbrojony w działko i karabiny maszynowe, zapewniający wsparcie piechocie podczas pokonywania brodów, żadna z innych armii na świecie nie posiadała podobnej konstrukcji.
Tygrys Królewski

Niemiecki czołg ciężki Panzerkampfwagen VI B Tygrys Królewski, największy i najcięższy czołg II wojny światowej użyty bojowo

T-34

Radziecki czołg średni T-34, najlepszy i najbardziej udany czołg II wojny światowej

M4 Sherman 1

Amerykański czołg średni M4 Sherman

Działania w trakcie II wojny światowej oparte głównie na doktrynie tzw. "Blitzkriegu" czyli "wojny błyskawicznej" przyniosły ze sobą bezpośrednie starcia czołgów i wielkie bitwy pancerne, a co za tym idzie dalszy rozwój tych konstrukcji. Najbardziej znany i udany czołg okresu II wojny światowej radziecki czołg średni T-34 wyprzedzał swoją epokę o kilka lat i nie posiadał żadnego równorzędnego przeciwnika. Jego parametry techniczne: masa 26 ton, armata kalibru 76,2 mm, prędkość maksymalna 55 km/h, zasięg do 300 km oraz znakomity silnik diesla deklasowały wszystkie analogiczne konstrukcje światowe. W 1943 roku udoskonalono go jeszcze bardziej, uzbrajając w armatę kalibru 85 mm, dzięki czemu był jeszcze mocniejszy i mógł walczyć nawet z niemieckimi czołgami ciężkimi typu "Tygrys". Powszechnie uważa się, że to właśnie czołg T-34 wygrał II wojnę światową, zwłaszcza dzięki prostej i niezawodnej konstrukcji. Podobnie sprawa miała się z opracowanym w 1940 roku amerykańskim czołgiem M4 Sherman będącym najbardziej znanym czołgiem zachodnich aliantów. Zaletą była przede wszystkim łatwość jego masowej produkcji (podobnie jak T-34), a przez to duża przewaga liczebna nad czołgami niemieckimi (w sumie, do zakończenia produkcji w 1945 roku, powstało ponad 40 000 czołgów M4). Do jego najważniejszych wad natomiast należała wysoka sylwetka, a co za tym idzie łatwość wykrycia przez wroga i słabe opancerzenie względem niemieckiej broni przeciwpancernej, przystosowanej do zwalczania znacznie lepiej opancerzonych radzieckich czołgów. Kolejną wadą była niska siła ognia armaty kal. 75 mm.

Centurion

Brytyjski czołg podstawowy Centurion, pierwszy na świecie czołg podstawowy I generacji

T-54

Radziecki czołg podstawowy I generacji T-54

T-62 1

Radziecki czołg podstawowy T-62, pierwszy na świecie czołg podstawowy II generacji

Chieftain Tank

Brytyjski czołg podstawowy II generacji Wódz

W okresie powojennym zanikł zupełnie podział na czołgi lekkie, średnie i ciężkie. Wynikało to bezpośrednio z doświadczeń wojennych, które z jednej strony wykazały niewielką przydatność czołgów lekkich w starciu z silniejszymi klasami czołgów i bronią przeciwpancerną, z drugiej zaś strony mobilny charakter działań wojennych wykazał wady powolnych czołgów ciężkich, które nie nadążały za mobilnymi czołgami średnimi i jednostkami piechoty zmotoryzowanej. Ponadto nowe czołgi średnie posiadały armaty o wysokim kalibrze, zdolne do zwalczania nie tylko czołgów średnich, ale i ciężkich, jednocześnie posiadały też stosunkowo grube opancerzenie oraz lepszą od czołgów ciężkich ruchliwość porównywalną z czołgami lekkimi. W rezultacie tego powstała koncepcja zastąpienia czołgów ciężkich nowymi czołgami średnimi o wysokich osiągach, mającymi być podstawowymi czołgami pola walki. Kategoria ta pojawiła się najpierw w krajach zachodnich i została określona jako Main Battle Tank (MBT). W Związku Radzieckim (ZSRR) i państwach posiadających radzieckie uzbrojenie, czołgi tej klasy były nadal nazywane czołgami średnimi. W tym okresie pojawiło się też pojęcie generacji czołgu. Pierwsze opracowane po II wojnie światowej konstrukcje czołgów podstawowych stanowiły I generację. Pierwszym na świecie czołgiem podstawowym I generacji był brytyjski Centurion. W Związku Radzieckim czołgami podstawowymi I generacji były T-54 oraz jego wersja rozwojowa T-55, jednocześnie nadal budowano czołgi ciężkie przykładem takiej konstrukcji jest radziecki czołg ciężki IS-8 (T-10).

ChineseType80Tank1

Chiński czołg podstawowy II generacji Typ 80

Leopard2

Niemiecki czołg podstawowy Leopard 2, pierwszy na świecie czołg podstawowy III generacji

Zimna wojna, rozwój broni atomowej oraz pocisków rakietowych doprowadziły do powstania czołgów podstawowych II generacji. Charakteryzowały się one ulepszonymi w stosunku do poprzedników przyrządami celowniczymi, noktowizorami (po raz pierwszy zaczęto stosować celowniki kolimatorowe) oraz możliwością operowania na terenie skażonym bronią atomową. Czołgi II generacji otrzymały armaty stabilizowane żyroskopowo, co pozwalało na  utrzymanie wycelowanej armaty oraz oddawania strzałów podczas jazdy czołgu po nierównym terenie. Na początku lat 60-tych również w ZSRR przyjęto doktrynę czołgu podstawowego tworząc pierwszy na świecie czołg II generacji T-62 wyposażony w potężną armatę gładkolufową kal. 115 mm i czołowy pancerz grubości 240 mm, wszystkie te parametry przewyższały jego potencjalnego amerykańskiego przeciwna M60 Patton, który był po prostu modernizacją czołgu I generacji serii M47/M48 Patton, ponadto powielał główną wadę poprzednika czyli wysoki kadłub uniemożliwiający ukrycie się czołgu na polu walki.

T-80

Radziecki czołg podstawowy III generacji T-80

Challenger 2

Brytyjski czołg podstawowy III generacji Challenger 2

Typ 96

Chiński czołg podstawowy III generacji Typ 96

AMX-56 leclerc

Francuski czołg podstawowy III generacji AMX-56 Leclerc

Pod koniec lat 70-tych i na początku lat 80-tych pojawiły się czołgi III generacji uzbrojone w armaty gładkolufowe kalibru 120 - 125 mm w większości wyposażone w automat ładowania zwiększający szybkostrzelność. Pierwszym na świecie czołgiem podstawowym III generacji był niemiecki Leopard 2, drugim radziecki czołg T-80 (pierwszy na świecie czołg napędzany turbiną gazową zamiast silnika wysokoprężnego). W Stanach Zjednoczonych powstał w tym czasie czołg M1 Abrams. Czołgi III generacji charakteryzują się armatami stabilizowanymi przez trzy - cztery żyroskopy, zapewniającymi znacznie lepszą celność w stosunku do armat czołgów II generacji stabilizowanych przez jeden żyroskop. Ponadto czołgi III generacji charakteryzują się bogatymi komputerowymi systemami kierowania ognia, dalmierzami laserowymi oraz silnikami ustawionymi w układzie ,,power-pack" tzn. wszystkie zespoły różnych układów połączone są monoblokowo jako całość. Ułatwia to szybki montaż i demontaż uszkodzonego silnika co ma ogromne znaczenie w warunkach pola walki. Inną cechą charakterystyczną dla czołgów tej generacji jest pancerz warstwowy zamiast stalowego oraz dodatkowy zewnętrzny pancerz reaktywny będący odpowiedzią na rozwój przeciwpancernych pocisków kierowanych z głowicą kumulacyjną, które bez problemu przebijały tradycyjne pancerze stalowe. Czołgi III generacji stanowią obecnie podstawowe uzbrojenie armii państw zachodnich, Armii Rosyjskiej oraz państw azjatyckich.

T-14 1

Współczesny rosyjski czołg T-14, pierwszy na świecie czołg IV generacji oraz pierwszy na świecie czołg pozbawiony załogowej wieży

Przewidywania z początku lat 90-tych o nadchodzącym końcu ery czołgów, nie sprawdziły się, czego dowiodły ostatnie konflikty zbrojne na świecie. W 2015 roku Federacja Rosyjska (FR) zaprezentowała publicznie pierwszy na świecie czołg IV generacji T-14 Armata. W czołgu tym po raz pierwszy na świecie zerwano z tradycyjnym schematem konstrukcyjnym wyposażając go w bezzałogową wieżę. Całą załogę przeniesiono do kadłuba przed wieżą do specjalnej pancernej kapsuły. Rozwiązanie takie zwiększa bezpieczeństwo żołnierzy poprzez umieszczenie ich w opancerzonym kadłubie oraz oddzieleniu od najbardziej narażonego na ostrzał elementu czołgu czyli wieży. Kapsuła gwarantuje przeżycie załogi nawet w przypadku wybuchu amunicji. Rozwiązanie takie pozwoliło konstruktorom wzmocnić opancerzenie istotnych części czołgu tzn. przedziału załogowego i silnikowego bez zwiększania ogólnej masy pojazdu, co znacznie zwiększa szanse jego przetrwania na polu walki. Taka koncepcja była od lat rozważana w państwach zachodnich, lecz nie wyszła nigdy poza sferę projektów. Również w Stanach Zjednoczonych oraz w kilku krajach na świecie trwają prace nad IV generacją czołgów.


Podział:

Ze względu na masę:

Przez lata najpowszechniejszy był podział czołgów ze względu na ich masę. W tej klasyfikacji wyróżniano:

  • czołgi lekkie – o masie 8-20 t
  • czołgi średnie – o masie 30-50 t
  • czołgi ciężkie – o masie ponad 50 t

Ze względu na kaliber:

Rzadziej dzielono czołgi ze względu na kaliber głównego uzbrojenia:

  • czołgi uzbrojeniem lekkim - kaliber do 76 mm
  • czołgi uzbrojeniem średnim - kaliber 90 - 105 mm
  • czołgi uzbrojeniem ciężkim - kaliber 120mm i więcej

Ze względu na przeznaczenie taktyczne:

Klasyfikacje te były w praktyce umowne i różne w różnych armiach, zaś różnice między najnowszymi czołgami średnimi i nieprodukowanymi już czołgami ciężkimi zatarły się. Ze względu na przeznaczenie taktyczne obecnie czołgi dzieli się na:

  • czołgi liniowe (bojowe, podstawowe)
  • czołgi specjalne, przeznaczone, dzięki specjalnemu wyposażeniu do wykonywania zadań specjalnych (czołgi ze specjalnym uzbrojeniem, wyposażeniem),
  • w niektórych armiach wyróżnia się ponadto czołgi powietrznodesantowe

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki